Λόλα Κωστοπούλου 1900-2022 «Μη με ξεχάσετε ποτέ»

LECTURE PERFORMANCE (2025)

Μια επινόηση εικόνας και λόγου.Μια έμφυλη βιογραφία προσώπων και αντικειμένων.

                Πρόκειται για την παρουσίαση μιας έκθεσης μνήμης για ένα επινοημένο πρόσωπο, για μια κατασκευασμένη ταυτότητα – τη Λόλα Κωστοπούλου. Η παρουσίαση πλαισιώνεται από ένα αρχείο, δηλαδή από μια υλική πραγματικότητα εξίσου πλαστή. Ο ξεναγός της έκθεσης είναι ένας επίσης κατασκευασμένος ρόλος αυτός του επιμελητή – αφηγητή. Στον χώρο συναντιούνται υλικά που δεν θα μπορούσαν αλλιώς να συναντηθούν. Η παρουσίαση επαναλαμβάνεται συνεχώς και αυτό φιλοδοξεί να αποκαλύψει τη συνθήκη της κατασκευής της.

 Τι είναι αυτό που παράγεται από την αφήγηση; Τι εγγράφεται στον χώρο;

Μια διαδρομή ανάμεσα σε σημεία και οι αποκλίσεις της.

                 Η Λόλα Κωστόπουλου είναι ένα πρόσωπο οικείο, αλλά και ένα πρόσωπο που συνεχώς διαφεύγει, και αυτή είναι η ουσία της. Η Λόλα είναι ένας μύθος που συνδιαλέγεται με τις ζωές μας και τον ιστορικό χρόνο. Είναι μια συμπύκνωση υλικών, με πολλά προσωπεία, ένα διαχωρισμένο σώμα στα μέλη του, ένα μικτό μοντέλο. Πρόκειται για μια αναπαράσταση της θηλυκότητας, που συνομιλεί με μια εικόνα του συλλογικού φαντασιακού. Η ζωή της ανακατασκευάζεται στο παρόν με στερεοτυπικούς όρους, όπως συνήθως γίνεται στις βιογραφίες: γέννηση, ανάπτυξη, ακμή και παρακμή. Ακολουθείται το στερεότυπο της ανόδου και της πτώσης – ο μύθος της αυτονομίας και της ελευθερίας. Η ιστορία της, όμως, γεμάτη αντιφάσεις είναι στα χέρια άλλων και αυτό ενέχει μια αγριότητα.

                 Η Λόλα Κωστόπουλου είναι μία Ελληνίδα, μία θραυσματική μορφή του εικοστού αιώνα, ένα φάντασμα και η ζωή της ακολουθεί τα ιστορικά και πολιτιστικά γεγονότα της χώρας μας – τα χρόνια των πολέμων, τα χρόνια της αναζήτησης της ελληνικότητας, τα χρόνια της χούντας, της μεταπολίτευσης, – φτάνοντας στα χρόνια του ίντερνετ, των videogames και της εικονικής πραγματικότητας. Μια διαδρομή από τα χρόνια των ονείρων της στα χρόνια της μελαγχολίας της.

                Το ίδιο θραυσματικός είναι και ο λόγος που παράγεται στην παρουσίαση. Η εξιστόρηση της ζωής της, δραματικής και ηρωικής, πότε μας βοηθά να δούμε τα ιστορικά γεγονότα, πότε τα κρύβει. Ένας άντρας – ο επιμελητής αφηγείται και ανασυνθέτει τη ζωή της. Ο λόγος του είναι μια μορφή εξουσίας που «ταξινομεί». Επιχειρείται μια γραμμική αφήγηση της ζωής της και σε έναν χρόνο νευτώνειο, όμως η συνοχή της αποτυγχάνει. Η ζωή της παρουσιάζεται ως θέαμα και η ίδια ως θύμα του κοινού, της οικογένειας, της πολιτείας, της αρχαιολατρίας, των ασθενειών, των δασκάλων της και των ανδρών της ζωής της. Ταυτόχρονα, όμως, και ως μεγάλη νικήτρια – η Λόλα επέζησε. Η Λόλα Κωστοπούλου κατασκευάζει και η ίδια τη ζωή της.

                 Η παρουσίαση επικεντρώνεται στις μεγάλες επιτυχίες της, που πολλές φορές είναι και πάνω από το ανθρώπινο. Ενδιάμεσα παρεμβάλλονται τα πιο κοινότοπα, ασήμαντα καθημερινά επιτεύγματά της. Διαστήματα επιτυχιών, διαστήματα αδράνειας και διαστήματα σιωπής. Ο μύθος και ο λόγος, το ψευδές και το αληθές εναλλάσσουν τις θέσεις τους – ο ιστορικός χρόνος συμπλέει με τον προσωπικό. Η Λόλα ενίοτε εμφανίζεται ως αθώα, αφελής μπροστά στα σημαντικά, χωρίς τύψεις και ενοχές. Το δράμα είναι το φόρτε της, όχι η πολιτική.

                Το έργο είναι ένα δείγμα ψευδολογίας. Δεν έχει ως στόχο την ιστορική ορθότητα. Η βιογραφική αφήγηση συγκροτείται στο παρόν και επιλέγει να επινοήσει, να αποκαλύψει, αλλά κυρίως επιχειρεί να αποκρύψει. Τι είναι αυτό που δεν εγγράφεται στη ζωή της Λόλας Κωστοπούλου; Υπάρχουν εναλλακτικές εκδοχές της ζωής της; Όσο και να τις πολλαπλασιάσουμε, η προσωπικότητά της διαρκώς διαιρείται. Ενώ αυτή μοιάζει να είναι πιστή στον μύθο της, αυτός μπορεί να επαναδημιουργηθεί, να καταστραφεί, να αλλοιωθεί. Τη στιγμή που θα σταματήσουμε να πιστεύουμε σε αυτή, θα εξαφανιστεί.

                  Η Λόλα κυρίως σωπαίνει κατά τη διάρκεια της παρουσίασης. Είναι ένας βουβός ρόλος. Βρίσκει λίγες ευκαιρίες να μας πει κάτι. Κάτι δύσκολο. Μοιάζει να αντέχει τις δοκιμασίες της ζωής, να αντέχει και εμάς. Συχνά όμως παρουσιάζεται ως κουρασμένη. Κουρασμένη τη στιγμή που συναντά τον μελλοντικό της σύζυγο  – κουρασμένη όταν της ζητείται να επιτελέσει τον ρόλο της ως Ελληνίδα. Ένα κουρασμένο στερεότυπο. Στο θλιβερό τέλος μιλά και μας πληροφορεί ότι τα πράγματα στον βίο της δεν έγιναν «έτσι».

Έχει, όμως η Λόλα τον τελευταίο λόγο για τη ζωή της;

 Πώς προσδιορίζεται το μέλλον της Λόλας Κωστοπούλου;

(Η παρουσίαση του χρονολογίου περιλαμβάνει και την μετάφραση των κειμένων στην αγγλική γλώσσα. Όχι για να διευκολυνθεί η επίσκεψη, αλλά για να τονιστεί το αμετάφραστο του έργου).

Lola Kostopoulou (1900-2022) “Remember me”

LECTURE PERFORMANCE

An invention of image and word. A gendered biography of characters and objects.

It is a presentation of a memorial exhibition for an important fictional character, of a constructed identity – Lola Kostopoulou. The presentation is framed by an archive, a fake material reality as well. The exhibition guide is also a constructed role of the curator-narrator. Materials that could not otherwise come together are found in the space. The presentation is constantly repeated and this aspires to reveal the condition of its construction.

 What is produced by the narrative? What is written in the space?

 A route between points and its deviations.

 Lola Kostopoulou is a familiar face, but also a face that is constantly elusive, and that is her essence. Lola is a myth that interweaves with our lives and historical time. She is a convergence of materials, with many faces, a body separated into its parts, a mixed model. It is a representation of femininity, an image of the collective imagination. Her life is reconstructed in present time and in stereotypical terms, as is usually done in biographies: birth, growth, thriving and decline. The rise and fall stereotype is followed – the myth of autonomy and freedom. Her story, full of contradictions is in the hands of others and this involves a ferocity.

 Lola Kostopoulou is a Greek woman, a fragmentary figure of the twentieth century, a ghost and her life follows the historical and cultural events of our country – the years of wars, the years of the search for Greekness, the years of the Junta, the post-independence – up to the age of the internet, videogames and virtual reality. A journey from the years of her dreams to the years of her melancholy.

Just as fragmentary is the speech produced in the presentation. The narrative of her life, dramatic and heroic, sometimes helps us see the historical facts, sometimes hides them. A man – the curator narrates and reconstructs her life. His discourse is a form of power that ¨classifies¨. Her life is presented as a spectacle and she herself as a victim of the public, the family, the state, antiquities, disease, her teachers and the men in her life. But also as a great winner – Lola survived. Lola Kostopoulou also constructs her own life. A linear narrative of her life and in Newtonian time is attempted but the narrative coherence fails.

 The presentation focuses on her great successes, which are often beyond the humanly possible . Interspersed in between are her more mundane, trivial daily achievements. Intervals of success, intervals of inactivity and intervals of silence. Myth and reason, lies and truth alternate – historical time merges with the personal. Lola sometimes appears as innocent, naive in front of the essential, without regrets and guilt. Drama is her forte, not politics.

 The work is an example of pseudo-literacy. It is not aimed at historical accuracy. The biographical narrative is constituted in the present and chooses to invent, to reveal, but above all it attempts to conceal. What is not registered in the life of Lola Kostopoulou? Are there alternative versions of her life? No matter how much we multiply them, her personality is constantly divided. While she seems to be true to her myth, it can be recreated, destroyed, altered. The moment we stop believing in her, she will disappear.

Lola is mostly silent during the presentation. She is a silent role. She finds few opportunities to tell us something. Something difficult. She seems to endure the trials of life, she endures us. But she often presents herself as tired. Tired when she meets her future husband – tired when asked to fulfill her role as a Greek woman. A tired stereotype. In the sad end she speaks and informs us that things in her life did not turn out that way.

But who has the last word on her life?

How is Lola’s Kostopoulou future determined?

(The presentation of the chronology includes the translation of the texts into English. Not to make it easier for English speakers, but to emphasize the untranslatability of the work).